Martijn Aslander

October 25, 2026

Informatieautonomie wordt niet voor u geregeld (Vrij naar Gil Scott-Heron)


Unknown.png


Informatieautonomie wordt niet voor u geregeld 

Niet door de AI-goeroe
met zijn tien voorspellingen voor morgen,
zijn zeven geheimen van prompting,
zijn vijf stappen naar de toekomst
en zijn vier betaalde webinars
over een revolutie
die hij zelf niet begrijpt.

Niet door de LinkedIn-profeet
die gisteren blockchain verkocht,
vandaag agentic AI verkondigt
en morgen dezelfde PowerPoint
een nieuwe titel geeft.

Niet door de professionele ongerusten,
de permanente waarschuwers,
de mensen die precies weten
waar ze tegen zijn,
maar nooit kunnen vertellen
waar ze vóór zouden willen zijn.

AI is gevaarlijk.
Big Tech is te machtig.
Algoritmen zijn ondoorzichtig.
De democratie staat op het spel.

En wat moeten we dan bouwen?

Een denktank.
Een taskforce.
Een ethische commissie.
Een rondetafel.
Een manifest.
En een subsidieaanvraag
voor een bijeenkomst
over de bevindingen
van de vorige bijeenkomst.

Informatieautonomie wordt niet voor u geregeld.

En zeker niet op school.

Daar heet het mediawijsheid.
Digitale geletterdheid.
Informatievaardigheden.
AI-geletterdheid.
Eenentwintigste-eeuwse vaardigheden.

Vijf namen.
Zes werkgroepen.
Zeven competentiemodellen.
En geen gereedschapskist.

De leerling leert een bron herkennen.
Een nepbericht ontmaskeren.
Een algoritme wantrouwen.
Een chatbot controleren.
Een vinkje zetten
bij kritisch denken.

Maar niet hoe je een gedachte bewaart.
Niet hoe je een waarneming vastlegt.
Niet hoe je een bewering onderbouwt.
Niet hoe je kennis ordent.
Niet hoe je ideeën verbindt.
Niet hoe je een eigen geheugen bouwt.

We leren kinderen informatie te wantrouwen
voordat we ze leren informatie te beheersen.

En dan verschijnt de AI-goeroe weer.

Die vertelt de leerling
dat onthouden niet meer hoeft.
Dat schrijven niet meer hoeft.
Dat zoeken niet meer hoeft.
Dat denken binnenkort
ook wel wat minder kan.

Want alles wordt intelligent.
Alles wordt automatisch.
Alles wordt persoonlijk.
Alles wordt gegenereerd.

Behalve het vermogen
om te begrijpen
waarom een antwoord
een antwoord is.

De school levert gebruikers.
De goeroe levert beloften.
De leverancier levert licenties.
De consultant levert strategieën.
De criticus levert bezwaren.

En iedereen levert
behalve wat nodig is.

Informatieautonomie wordt niet voor u geregeld.

Want een betrouwbare bron
maakt nog geen betrouwbare kennis.
Een betrouwbaar antwoord
maakt nog geen zelfstandig mens.
En een intelligente machine
maakt nog geen intelligente samenleving.

We hebben kinderen geleerd
hoe ze een bron moeten beoordelen,
zonder ze te leren
hoe ze een bron kunnen gebruiken
om iets op te bouwen
dat morgen nog bestaat.

We hebben volwassenen geleerd
hoe ze informatie moeten zoeken,
zonder ze te leren
hoe ze kunnen ophouden
met telkens opnieuw zoeken.

En nu bouwen we kunstmatige intelligentie
boven op institutionele vergeetachtigheid.

En noemen dat innovatie.

Informatieautonomie wordt niet voor u geregeld.

Niet door degenen
die technologie aanbidden.
Niet door degenen
die technologie verafschuwen.
Niet door degenen
die kinderen leren
om de digitale wereld
vooral te wantrouwen.

Maar door mensen
die leren vastleggen,
ordenen, verbinden,
onderbouwen, herzien,
hergebruiken en begrijpen.

Mensen die niet alleen weten
of een bron betrouwbaar is,
maar ook waarom wat wat is,
waarom dat dus dat is,
en waarom je pas dan
weet wat dat is.

Want wie zijn informatie
niet kan organiseren,
zal zijn kennis niet kunnen beheersen.

En wie zijn kennis
niet kan beheersen,
zal zijn autonomie
altijd van een ander
moeten huren.

Informatieautonomie wordt niet voor u geregeld.

En ze staat ook niet
in het lespakket.

Dat moet je zelf doen.


(geïnspireerd door Gil Scott-Heron)

About Martijn Aslander

Technologie-filosoof | Auteur | Spreker | Verbinder | Oprichter van vele initiatieven

Momenteel vrolijk druk met Digitale Fitheid 

De leukste dingen die ik momenteel aan het doen ben: https://linktr.ee/martijnaslander en https://linktr.ee/digitalefitheid