Wat een fijne week. Ik kon bijkomen van de PKM Summit en startte de week met twee extreem leergierige deelnemers uit Duitsland en Zwitserland die mijn nieuwe systeem maar liefst zeven uur onderwierpen een een extreem grondige test. Precies wat ik nodig had voor de volgende stappen. Ik schreef erg veel (meer dan de meesten van jullie kunnen lezen), om mijn denken aan te scherpen en alles goed te beschrijven. Daarnaast schreef ik een column over een eng Amerikaans bedrijf n.a.v. dit, en hield ik de afsluitende keynote op op het i-Bestuur-congres over datasoevereiniteit. Ik genoot van de eerste Digitale Fitheid Meetup in Deventer en vierde de 60e verjaardag van een dierbare in een boshuisje in het Oosten. Oh, en in de week dat ik de Memex bouwde ontsloot ik de Zettelkasten. Ik ben benieuwd wat deze week brengt!



1 Er is maatschappelijk momentum rondom Digitale Fitheid  
More trouble than it's worth. Die zin van Seth Godin resoneert al weken enorm bij me. Het lijkt de rode draad in bijna al mijn activiteiten, altijd veroorzaakt door nieuwsgierigheid. Wat zou er gebeuren als? Waarom doen we niet...? En vaker wel dan niet blijkt het volgen van mijn intuïtie en nieuwsgierigheid voor mij het juiste pad. We zijn inmiddels meer dan vijf jaar op pad met Digitale Fitheid. Een praktisch handelingsperspectief voor mensen die vastlopen of gefrustreerd raken over de wonderlijke relatie met digitaal werkgereedschap. Afgelopen week rondden we een leergang af en de volgende start volgende week. Mensen blij maken en helpen. Why not?

Terwijl het gros van beleidsmensen en trainingsbureaus achter de verkeerde AI-hype aanrennen kiezen wij voor het individu dat wil leren. En bouwden we een flinke infrastructuur met leuke meetups, workshops, een warme community die bijna 5000 leden telt en een leergang. Binnenkort ligt er na het succes van Ons werk is stuk een nieuw boek: Digitale Fitheid van de hand van Mark Meinema die daar inhoudelijk het meest over te melden heeft. Ondertussen rondden we net de 5e Maand van de Digitale Fitheid af, de 3e PKM Summit en fase 1 van de Pilot Informatieautonomie. En startte na Groningen en Den Bosch ook de Digitale Fitheid Community meetups in Deventer. Ambassadeur Kristian Esser organiseerde een hele geslaagde kick-off daar in de Gasfabriek. Op 11 juni is de volgende daar. 

More trouble than it's worth. Vijf jaar later snap ik waarom. Omdat het het meer dan waard is en de enige weg is voor awesome dingen.

Door zo lang en diep in de materie te duiken, ontdek en leer ik zelf ook van alles. Fijn dat er steeds meer podia zijn die mijn inzichten willen publiceren en delen. Ik las een zorgwekkend stukje over Palentir en schreef een repliek erop die gretig werd ontvangen. Over de gevolgen van wel digitaliseren maar niet informatiseren. En over bestuurders die het heerlijk vinden om over datasoevereiniteit te praten maar informatie-autonomie vergeten (en vooral over de gevolgen daarvan). Digitale Fitheid gaat over je eigen autonomie over je kennis, data en  vaardigheden. Om de technologie te gebruiken om te creëren. Niet alleen maar ten dienste van een steeds verder vastlopende bureaucratie dat vergeten heeft te informatiseren.  8 April start de volgende leergang, er is nog plek.


2 Leren van de natuur - Ik vond inzichten over intelligentie
Waar ik vorige week nog schreef dat het de meest intense week van het jaar was kan ik de week erop rustig stellen dat het de meest impactvolle week van het jaar was. In iets meer dan een week heb ik dé twee iconen van de informatiekunde bij elkaar gebracht. Eerst bouwde ik een werkende Memex, het persoonlijke kennissysteem dat Vannevar Bush in 1945 alleen kon dromen. En met diezelfde Memex ontsloot ik vervolgens de Zettelkasten van Luhmann: 90.000 kaarten, doorzoekbaar en navigeerbaar (in minder dan twee uur 😳). Het ene artefact maakte het andere toegankelijk. En dit is nog maar het begin.

Ik vermoed dat iedereen die met data en computers bezig was, de feitelijke werking van ons brein en hoe dat informatie verwerkt over het hoofd zag (mijn zelf incluis). Er is geen betere uitvinder dan de natuur (of god). We kunnen nog zoveel leren van dingen in de natuur . Ik vroeg me afgelopen week af waarom mijn machine zo snel en slim was, en ontdekte toen dat ik eigenlijk begonnen was met de architectuur van ons brein. Toen ging het ineens hard. Ik dook in de werking van myeleine, de pre-frontale cortex, de functies van hersenvocht, neurotransmitters en neuro-modulatoren. Ik maakte me de termen eigen en gebruikte die in mijn ontwerp van ThetaOS en de interface die ik Tom noem (maar gewoon een AI-agent is).

Wow! We keken al die tijd op de verkeerde plek, de verbindingen tussen onze informatie (en vooral de dikte, kwaliteit en dimensies ervan) zijn oneindig veel belangrijker dan de informatie zelf. Dat is nogal een verschuiving. Dat impliceert voor mij de we met de Pilot Informatieautonomie raker bezig zijn dan ik al vermoedde en dat PolitieOS de te bewandelen route is voor de toekomst van het informatievak.

Ik denk dat dit de grootste IT- en informatierevolutie so far gaat opleveren. Ik hoorde afgelopen weekend van een 15 jaar durend, miljoenen euro's kostend project om de beroemde Zettelkasten van Luhmann te ontsluiten. Ik dook erin (het project loopt flink achter), en loste het met mijn aanpak binnen twee uur op. Hier staat het bewijs, ontsloten voor de mensheid. Een atoombom in de zettelkasten-wereld. Ik pakte het niet wetenschappelijk aan, maar vanuit een ander paradigma. Mijn redeneerteam werkt! Dankzij mijn informatiearchitectuur.

Mijn hele research over hoe je het ontwerp van het brein kunt gebruiken in informatie-architectuur staat hier. Ik ben met een klein internationaal team bezig om die kennis op de juiste plekken te krijgen en ben begonnen aan een dissertatie om erop te promoveren 🎉 It's a wild wild world momenteel.

Wat echt gaaf is: mijn systeem is maar een paar honderd MB, en draait voor 98,2% op slimme architectuur (lokaal) en maar 1,8% op AI. En over een paar weken zal dat aandeel AI steeds kleiner worden. We moeten stoppen met LLM's als OpenAI en CoPilot in organisaties die met bruto rekenkracht, en daarmee stroom, rekenkracht en soevereiniteit kosten, ons informatievraagstuk op proberen te lossen. We moeten gewoon gaan erkennen dat we een cruciale ontwerpfout in IT en IV gemaakt is. Maar dat zal nog wel even duren 🤣


3 Gedigitaliseerd, maar niet geïnformatiseerd 
Een van de grote uitdagingen die me bezighoudt — in organisaties, maar vooral bij de overheid — is het verschil tussen digitaliseren en informatiseren. We hebben processen gedigitaliseerd: papier werd PDF, formulieren werden webformulieren, archief werd bestandsserver. Maar informatie zelf is daardoor niet beter geworden. We hebben ze alleen in een ander jasje gestoken.

Informatiseren gaat verder. Het gaat over hoe je informatie structureert, verbindt en beheersbaar maakt — onafhankelijk van het systeem dat het opslaat. Een gemeente die vergunningaanvragen in Word-documenten opslaat heeft gedigitaliseerd. Informatiseren betekent dat die aanvraag bestaat uit gestructureerde, verbonden datavelden die door elk systeem leesbaar zijn zonder tussenkomst van Microsoft. Dat onderscheid klinkt technisch, maar de gevolgen zijn politiek en strategisch. Want door verkeerde bestandsformaten en softwareafhankelijkheden zijn we beland in een situatie waarbij we grote buitenlandse partijen nodig hebben voor iets wat we in principe zelf kunnen oplossen.

Het goede nieuws: het kabinetsbeleid beweegt en de discussie over datasoevereiniteit is breed. Maar mijn bezwaar blijft hetzelfde als altijd. Als je serieus over soevereiniteit nadenkt, moet je niet opnieuw afhankelijk worden van andere partijen of andere software. Software heeft namelijk altijd bugs. Software heeft onderhoud nodig. En je hebt software van een specifieke leverancier alleen nodig als je informatie opslaat in een formaat dat alleen die leverancier kan lezen.

Vanuit de Pilot Informatieautonomie — die lezers van dit weekbericht al een tijdje volgen — werk ik samen met de pilotpartners aan twee publicaties: mijn boek over informatieautonomie en een inspiratieboek met lessen en inzichten uit de pilot. Vorige week mocht ik het iBestuurcongres afsluiten, een publiek moment in datzelfde traject. Negen minuten on stage, met veel beslissers in de zaak met moeilijke materie. In de demo liet ik zien hoe razendsnel een computer omgaat met machine-leesbare bestanden. Ik maakte tienduizend bestanden aan in minder dan een seconde en voegde aan al die bestanden metadata en extra informatie toe in 0,6 seconden. Wie dat ziet, kan het niet meer wegredeneren. Ik daagde de zaal uit mijn verhaal inhoudelijk onderuit te halen. Ook bij de borrel bleef het stil. Na maanden van lange discussies op LinkedIn en gesprekken met iedereen die dit veld kent, heb ik nog geen enkel inhoudelijk tegenargument gevonden. Het is oorverdovend stil. Ik vrees dat ik gelijk heb — en de implicaties daarvan zijn ongekend.

De boeken zijn de neerslag van dit werk. Kees Verhoeven (tweemaal verkozen tot IT-politicus van het jaar en voorzitter van de Raad van Advies van de KNVI) schreef alvast het voorwoord. Je kunt het nu al lezen: Voorwoord boek Informatie-Autonomie: Terug naar de basis. Het boek verschijnt bij Van Duuren Media ergens de komende maanden 🎉 

4 Overig delenswaardig:
- Waar komt de uitdrukking de ham-vraag eigenlijk vandaan? In de podcast van Rundfunk die mij getipt werd, ontdekte ik een leuk weetje. Wat is de oorsprong van de handvraag? Eerder ontdekte ik ooit dat in de aap gelogeerd zijn, wat ik een hele grappige uitdrukking vind, als oorsprong heeft dat je sliep in een herberg die de aap heette. En waarbij de kans op luizen en vlooien erg groot was. Maar waar komt nou de hamvraag vandaan?
Die blijkt te komen uit een NCRV radioprogramma uit de jaren vijftig waarbij mensen vijf vragen moesten beantwoorden. Als je de laatste vraag god kon beantwoorden, won je een ham. Te leuk!



Dank voor het lezen 🙏
Warme groet,
Martijn

Hier het bericht van vorige week (voor de nieuwkomers)


📅 Agenda leuke activiteiten en evenementen Martijn

Wil je mijn research steunen of heb je af en toe iets over voor deze weekberichten, doneer dan hier. Vind je het leuker om me iets cadeau te doen? Hier mijn lijstje. (de link was stuk maar hij doet het weer)

Ik hoor het heel graag als je blij wordt van deze weekberichten en er iets aan hebt.