Dit is een van de saaiste plaatjes die ik ooit in een weekbericht zette. Maar teven qua symboliek één van de grootste (op de redactie van de Volkskrant). En mede-aanleiding voor de zeldzaam forse vertraging in het tikken van mijn weekberichten. Maar liefst vier weken achtereen. Ook dit bericht zet ik wel online, om de lijn weekberichten compleet te houden, maar stuur ik hem niet door, omdat ik vind dat een weekbericht dat je verstuurd over de afgelopen week moet gaan. Ik was in debat over kennis en AI, gaf demo's over mijn LLS en zat erg diep in oorlogsarchieven en leerde veel. Mijn jongste had met haar klas op school een kunstexpositie gemaakt die we bezochten en ik sloot het weekend af in Drenthe.



1 Hoe leg je een paradigma-verschuiving uit?
Ik weet al maanden dat ik iets stevigs te pakken heb. Op het snijvlak van computerkunde, informatiekunde, AI en hersenwetenschap. De resultaten zijn ongekend. Maar de implicaties nog veel meer. Ik durf de stelling wel aan dat ik met het bouwen van de memex en het ontsluiten van de zettelkasten baanbrekend werk heb gedaan. Maar met grote claims hoort groot bewijs, dus ik ging op pad. Terwijl historica Monique Brinks en militair Geert Jonker van dichtbij uit eigen ervaring konden vaststellen dat ik op een forse paradigma verschuiving op zowel computer-gebied als op het gebied van informatiemanagement zit, was dat voor mijn punt niet genoeg.

Ik heb namelijk niet één ontdekking gedaan, maar een flink aantal die samen een nieuw beeld geven van hoe informatie, kennis en intelligentie werken. Om dat te bevatten moet je meerdere kennisdomeinen overzien. Vandaar mijn noeste arbeid om zoveel mogelijk vast te leggen en te duiden. Hier de historische aanloop.  Mijn grootste inzichten conceptueel  waren dat intelligentie niet zit in meer data en AI maar in elegant informatie-ontwerp. De natuur heeft ons een slim brein gegeven en computerontwerpers namen de domme versie ervan (neurale netwerken) in plaats van dieper te kijken naar hoe het brein nu eigenlijk werkt. Hier en hier een stuk erover. Ik heb dat pad de afgelopen maanden bewandeld en ik ben ervan overtuigd dat het grote gevolgen gaan hebben voor de wereld van computers, informatie en AI, al kan ik niet voorspellen wanneer. Komende tijd schrijf ik nog wat meer papers over mijn deelontdekkingen zoals deze. Samen vormen ze de basis voor een dissertatie erover die ik later dit jaar wil gebruiken voor een promotie op dit onderwerp.

Hier probeer ik het ontwikkel-pad bij te houden, en Ik werk dagelijks samen met een team voor het testen en toetsen (waaronder twee neurowetenschappers uit Oxford en Dubai). Wat ik gebouwd heb is ingewikkeld gezegd een epistemologisch bewijs systeem voor de validiteit van informatie. En als je dat eenmaal hebt opgelost, kun je ineens toveren met informatie, iets dat ik al vermoedde toen ik PolitieOS schreef.

Elke dag duizelt het me van de mogelijkheden die zich onder mijn neus ontvouwen. Maar van Aristoteles leerde ik dat ik nog zoveel logos (ratio) en argumenten kan gebruiken, bij paradigma-verschuivend werk schiet je dan tekort. Je hebt pathos nodig.

Ik bezocht deze week flink wat beroepssceptici, zoals de hoofdredacteur van een groot wetenschapsblog en een team van maar liefst drie zeer kritische ervaren Volkskrant-journalisten met een indrukwekkende staat van dienst. Geen van hen kon er een gat in schieten en ze bleven verwonderd en gebiologeerd achter.

Een mooi concreet voorbeeld van deze week: In een MI5-archief in Londen vond ik sluitend bewijs dat de wetenschappelijke status van het werk van Loe de Jong fors onder druk zet. Niet door een mening, maar door bronnen te kruisen op een manier die eerder niet mogelijk was (daarvoor moest ik eerst dat hele archief binnenhalen én met mijn eigen OCR-tools informatiseren). Dat is één van de krachtigste elementen van mijn systeem. Ik kan elke zin en stelling verifieerbaar onderbouwen met bronnen. En daarmee de waarschijnlijkheid en de zekerheid ervan berekenen met een percentage.

En zo heb ik nog veel meer voorbeelden. Nogmaals, dit is allemaal het gevolg van een nieuwe manier van kunnen bewijzen, falsifiëren en repliceren van een logische gevolgtrekking. Tot nu toe voelt iedereen die ermee werkte het testte ongeveer hetzelfde als Aria die er zeven uur mee speelde (met de versie die inmiddels dus fors krachtiger en slimmer is). Ik rapporteer (voor de mensen die zich zorgen maken) een ongekend hoge slaapkwaliteit en een fors lagere (dus gezondere) bloeddruk dan voor ik dit bouwde. Blijkbaar draait mijn geest meer in balans dan voor ik hiermee bezig was, een fijne bijkomstigheid!


2 In debat over wie kennis beheert in de bibliotheek van Haarlem

Op dinsdagavond zat ik in een panelgesprek in de Bibliotheek Haarlem Centrum, georganiseerd door de Bibliotheek Zuid-Kennemerland en Teylers Museum. Het thema: is kennis nog wel van ons?

Frans van Lunteren, hoogleraar Geschiedenis van de Natuurwetenschappen aan de Universiteit Leiden, vertelde over de Encyclopédie van Diderot die in de 18e eeuw gevaarlijk genoeg om verboden te worden. Daniëlle Jansen van de Koninklijke Bibliotheek ging in op Wikipedia als verrassend menselijk project. Ik nam het AI-deel voor mijn rekening. Bas Haring zou er ook zijn maar was helaas ziek.

De avond maakte deel uit van een programma rond de tentoonstelling "Gevaarlijke boeken" in het Teylers Museum. Mooie lijn: van verboden encyclopedie via crowd-sourced kennis naar AI die in seconden antwoord geeft. De centrale vraag van de avond: wie bepaalt wat die antwoorden zijn? Een soort Juvenalis-dilemma (wie bewaakt de poortwachters) voor kennis eigenlijk.

Het was een mooie avond, de opnames volgen binnenkort. Mijn inbreng ging vooral over twee dingen. Als je het over AI hebt, over welke heb je het dan? Het maatschappelijk discours lijkt vooral over hallucinerende chatbots te gaan en niet over agentic AI dat ik momentele betrouwbaarder acht dan veel mensen 🤣. Voor echt iedereen in de ruimte leek dit volkomen nieuw, hetgeen de aanwezige hersens flink deed kraken.

Mijn tweede punt gaf me nog meer plezier. Wat is dan eigenlijk kennis? En kan er überhaupt wel kennis in een boek staan? Want als jij en ik hetzelfde boek lezen, kijken we altijd door een eigen bril. En dan kunnen twee mensen wel dezelfde letters, woorden en zinnen lezen, maar die volslagen anders interpreteren. Mijn onderbuikgevoel momenteel is dat kennis een afgeleide is van heel veel waarnemingen en interpretaties. Derhalve is het lastig te praten over kennis omdat het hoogst persoonlijk en contextueel is volgens mij. Feiten daarentegen zijn overzichtelijker. Daar kun je veel makkelijker afspraken over maken, vanuit cultuur of wetenschap. Hoe al die feiten verbonden en geïnterpreteerd moeten worden tot kennis is veel lastiger. Dat geeft niks, als dat maar helder is voor alle gesprekspartners.

Achteraf realiseerde ik me dat een debat eigenlijk een onmogelijke setting is. Er is geen tijd of ruimte om te verkennen in het moment wat je gesprekspartners precies bedoelen zodat je elkaar niet alleen kunt horen maar ook doorgronden en begrijpen. Helaas verzandt het vaak in argumenten-tennis, dat gelukkig goed werd beteugeld door gespreksleider Mike Warners. Hoe dan ook, ik had een mooie avond!



Dank voor het lezen 🙏
Warme groet,
Martijn

Hier het bericht van vorige week (voor de nieuwkomers)